۱۴ مهر ۱۴۰۵

مجتمع فولاد روهینا جنوب – زنجیره تأمین فولاد یکی از گسترده‌ترین و پیچیده‌ترین زنجیره‌های صنعتی در جهان است. از استخراج مواد اولیه و تأمین سنگ‌آهن و مواد احیا کننده گرفته تا تولید فولاد، نورد، کنترل کیفیت، انبارداری، حمل‌ونقل و در نهایت تحویل محصول به مشتری، مراحل متعددی در این زنجیره وجود دارد. در هر یک از این مراحل حجم قابل توجهی از اطلاعات تولید و مبادله می‌شود.

هرچه زنجیره تأمین پیچیده‌تر شود، مدیریت و اطمینان از صحت اطلاعات نیز دشوارتر خواهد شد. منشأ مواد اولیه، مشخصات فنی محصول، نتایج آزمایش‌های کنترل کیفیت، زمان تولید، مسیر حمل‌ونقل و حتی میزان انتشار کربن، اطلاعاتی هستند که می‌توانند برای تصمیم‌گیری شرکت‌ها و مشتریان اهمیت زیادی داشته باشند.

در چنین شرایطی، بلاکچین می‌تواند به‌عنوان یکی از فناوری‌های نوین دیجیتال، امکان ثبت، اشتراک‌گذاری و رهگیری اطلاعات را در زنجیره تأمین فولاد فراهم کند. اما بلاکچین دقیقاً چگونه این کار را انجام می‌دهد و چه مزیتی برای صنعت فولاد دارد؟

بلاکچین چگونه شفافیت زنجیره تأمین فولاد را افزایش می‌دهد؟

زنجیره تأمین فولاد و چالش شفافیت اطلاعات

در زنجیره تأمین سنتی، اطلاعات معمولاً در سیستم‌های مختلف و نزد شرکت‌های گوناگون ذخیره می‌شود. برای مثال، اطلاعات مربوط به مواد اولیه ممکن است در سیستم تأمین‌کننده، اطلاعات تولید در نرم‌افزار کارخانه، اطلاعات حمل‌ونقل نزد شرکت لجستیکی و اطلاعات فروش در سیستم تجاری ثبت شود. این پراکندگی می‌تواند مشکلات مختلفی ایجاد کند، از جمله:

  • دشواری دسترسی به اطلاعات کامل یک محصول
  • احتمال ورود خطا در ثبت یا انتقال اطلاعات
  • دشواری رهگیری محصول در مراحل مختلف
  • زمان‌بر بودن بررسی سوابق تولید و حمل
  • نبود یک منبع اطلاعاتی مشترک میان اعضای زنجیره
  • افزایش احتمال اختلاف درباره صحت اطلاعات
  • دشواری اثبات منشأ مواد اولیه و مشخصات محصول

برای مثال، تصور کنید مشتری یک محموله فولادی را دریافت کرده و بخواهد بداند این محصول از چه مواد اولیه‌ای تولید شده، چه زمانی تولید شده، چه آزمایش‌هایی روی آن انجام شده و در چه مسیری به دست او رسیده است. در سیستم سنتی، جمع‌آوری این اطلاعات ممکن است به بررسی چندین سامانه و سند مختلف نیاز داشته باشد. بلاکچین می‌تواند این فرایند را ساختار یافته‌تر و قابل ‌اعتمادتر کند.

 

بلاکچین چیست و چرا برای زنجیره تأمین اهمیت دارد؟

بلاکچین یک دفترکل دیجیتال توزیع‌ شده است که اطلاعات ثبت ‌شده در آن میان اعضای مجاز یک شبکه به اشتراک گذاشته می‌شود. داده‌ها پس از ثبت و تأیید، به شکلی زنجیره‌وار به سوابق قبلی متصل می‌شوند و تغییر اطلاعات گذشته بدون ایجاد ردپای قابل مشاهده، بسیار دشوار خواهد بود. یکی از ویژگی‌های مهم بلاکچین، ایجاد سابقه قابل رهگیری از تراکنش‌ها و رویدادها است.

در زنجیره تأمین فولاد، این فناوری می‌تواند به جای آنکه هر شرکت اطلاعات خود را به‌صورت جداگانه نگهداری کند، یک زیرساخت مشترک برای ثبت رویدادهای مهم زنجیره ایجاد کند. برای نمونه، می‌توان اطلاعات زیر را در یک سیستم مبتنی بر بلاکچین ثبت کرد:

  1. منشأ مواد اولیه
  2. مشخصات محموله
  3. زمان ورود مواد اولیه به کارخانه
  4. اطلاعات مربوط به تولید
  5. نتایج آزمایش‌های کنترل کیفیت
  6. شماره ذوب یا بچ تولید
  7. اطلاعات بسته‌ بندی و انبارش
  8. زمان و مقصد حمل
  9. اطلاعات تحویل محصول
  10. گواهی‌های مرتبط با محصول
  11. داده‌های مربوط به انتشار کربن

البته بلاکچین به‌ تنهایی صحت فیزیکی اطلاعات را تضمین نمی‌کند، بلکه تضمین می‌کند داده‌ای که وارد شبکه و تأیید شده، سابقه‌ای قابل رهگیری داشته باشد. بنابراین کیفیت داده‌های ورودی و اتصال سیستم به تجهیزات و سامانه‌های معتبر نیز اهمیت زیادی دارد.

 

رهگیری فولاد از مواد اولیه تا مشتری

یکی از مهم‌ترین کاربردهای بلاکچین در صنعت فولاد Traceability  یا قابلیت رهگیری است. در این مدل، برای هر محموله یا محصول می‌توان یک شناسه دیجیتال ایجاد کرد. اطلاعات مربوط به محصول در مراحل مختلف به این شناسه متصل می‌شود. برای مثال، یک محصول فولادی می‌تواند دارای سابقه‌ای شامل این مراحل باشد:

مواد اولیه ← تولید ← کنترل کیفیت ← انبار ← حمل‌ونقل ← تحویل به مشتری

در نتیجه، مشتری یا سایر اعضای مجاز زنجیره می‌توانند بر اساس سطح دسترسی خود، سابقه محصول را مشاهده کنند.

این قابلیت به‌ خصوص برای محصولاتی که الزامات کیفی و استانداردی بالایی دارند اهمیت زیادی دارد. در صنایع خودروسازی، نفت و گاز، پتروشیمی، ساخت تجهیزات و سایر صنایع حساس، قابلیت اثبات مشخصات محصول می‌تواند بخشی مهم از فرایند خرید باشد.

 

افزایش اعتماد میان تولیدکننده و مشتری

اعتماد یکی از مهم‌ترین عناصر در تجارت صنعتی است. مشتری باید اطمینان داشته باشد محصولی که خریداری می‌کند با مشخصات اعلام ‌شده مطابقت دارد. بلاکچین می‌تواند با ایجاد سابقه دیجیتال قابل رهگیری، سطح اعتماد میان طرفین را افزایش دهد.

برای مثال، اطلاعاتی مانند شماره ذوب، مشخصات فنی، نتایج آزمایش‌های کنترل کیفیت و زمان تولید می‌تواند در سوابق دیجیتال محصول ثبت شود. در صورت اتصال این سیستم به تجهیزات اندازه‌گیری و سامانه‌های تولید، امکان ثبت خودکار بخشی از داده‌ها نیز وجود خواهد داشت.

در چنین شرایطی، اعتماد مشتری تنها به یک سند کاغذی یا فایل دیجیتال وابسته نیست؛ بلکه می‌تواند بر اساس سابقه ثبت‌ شده محصول در یک سیستم قابل رهگیری شکل بگیرد.

 

جلوگیری از جعل اسناد و اطلاعات

یکی دیگر از مزایای بالقوه بلاکچین، کمک به مقابله با جعل یا دستکاری سوابق است. در زنجیره تأمین فولاد، اسناد مختلفی مانند گواهی‌های کیفیت، اسناد حمل، اطلاعات تولید و گواهی‌های مربوط به استانداردها ممکن است میان شرکت‌های مختلف جابجا شوند. ثبت سوابق این اسناد در یک شبکه بلاکچینی می‌تواند امکان بررسی تاریخچه و اصالت اطلاعات را افزایش دهد.

برای مثال، مشتری می‌تواند با استفاده از یک شناسه دیجیتال یا  QR Code، به اطلاعات تأیید شده محصول دسترسی پیدا کند. این موضوع می‌تواند احتمال استفاده از اسناد جعلی یا ارائه اطلاعات نادرست درباره منشأ و مشخصات محصول را کاهش دهد.

 

شفافیت بیشتر در حمل‌ونقل و لجستیک

فولاد محصولی سنگین و حجیم است و حمل‌ونقل بخش مهمی از زنجیره تأمین آن را تشکیل می‌دهد. در یک سیستم مبتنی بر بلاکچین، می‌توان رویدادهای مهم لجستیکی مانند زمان بارگیری، مبدأ، مقصد، تحویل محموله و تغییر مالکیت را ثبت کرد.

اگر بلاکچین با فناوری‌هایی مانند اینترنت اشیا  (IoT)، GPS  و سامانه‌های مدیریت حمل‌ونقل ترکیب شود، اطلاعات بیشتری می‌تواند به‌صورت خودکار وارد سیستم شود.

این ترکیب فناوری‌ها می‌تواند تصویری دقیق‌تر از مسیر حرکت محصول ایجاد کند و در نتیجه، کنترل زنجیره تأمین را بهبود بخشد.

 

بلاکچین و فولاد سبز

یکی از کاربردهای آینده ‌محور بلاکچین در صنعت فولاد، ثبت و رهگیری اطلاعات مربوط به کربن و پایداری است. با افزایش توجه بازارهای جهانی به کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، مشتریان و دولت‌ها بیش از گذشته به میزان انتشار کربن محصولات اهمیت می‌دهند.

در آینده، ممکن است خریدار فولاد تنها به قیمت و مشخصات فنی محصول توجه نکند، بلکه بخواهد بداند تولید هر تن فولاد چه میزان انتشار کربن ایجاد کرده است.

بلاکچین می‌تواند برای ثبت و رهگیری داده‌های مرتبط با انتشار کربن در مراحل مختلف زنجیره مورد استفاده قرار گیرد. در این حالت، اطلاعات مربوط به مواد اولیه، مصرف انرژی، فرایند تولید، حمل‌ونقل و سایر عوامل مؤثر بر ردپای کربنی می‌تواند در یک سابقه دیجیتال ثبت شود. این قابلیت می‌تواند در توسعه بازار فولاد سبز و کم‌کربن اهمیت بیشتری پیدا کند. (پیشنهاد می‌شود مطلب فولاد سبز دیگر یک انتخاب نیست را مطالعه کنید.)

 

کاهش اختلافات و افزایش سرعت تصمیم‌گیری

وقتی اطلاعات زنجیره تأمین در سیستم‌های جداگانه ذخیره شود، اختلاف میان طرفین درباره زمان تحویل، مقدار محصول، مشخصات محموله یا سایر اطلاعات می‌تواند به وجود بیاید.

وجود دفترکل مشترک و قابل رهگیری می‌تواند به کاهش چنین اختلافاتی کمک کند. طرفین می‌توانند بر اساس سوابق ثبت ‌شده درباره یک رویداد مشخص تصمیم‌گیری کنند. از سوی دیگر، دسترسی سریع‌تر به اطلاعات می‌تواند زمان لازم برای بررسی سوابق و تصمیم‌گیری را کاهش دهد.

 

ترکیب بلاکچین با هوش مصنوعی و اینترنت اشیا

آینده زنجیره تأمین فولاد احتمالاً به استفاده هم‌زمان از چند فناوری دیجیتال وابسته خواهد بود.

  1. اینترنت اشیا: می‌تواند داده‌های واقعی را از تجهیزات، خطوط تولید، انبارها و وسایل حمل‌ونقل جمع‌آوری کند.
  2. بلاکچین: می‌تواند سابقه این داده‌ها و رویدادهای مهم زنجیره را به‌صورت قابل رهگیری ثبت کند.
  3. هوش مصنوعی: نیز می‌تواند از داده‌های جمع‌آوری ‌شده برای تحلیل، پیش‌بینی تقاضا، شناسایی الگوهای غیرعادی، بهینه‌ سازی موجودی و پیش‌بینی اختلالات زنجیره تأمین استفاده کند.

به این ترتیب، می‌توان از زنجیره تأمین سنتی به سمت زنجیره تأمین هوشمند، شفاف و داده‌محور حرکت کرد.

 

 

چالش‌های استفاده از بلاکچین در صنعت فولاد

با وجود مزایای قابل توجه، استفاده از بلاکچین در زنجیره تأمین فولاد بدون چالش نیست. نخستین مسئله، هزینه ایجاد و توسعه زیرساخت دیجیتال است. شرکت‌ها باید سیستم‌های موجود خود را با پلتفرم جدید هماهنگ کنند.

چالش دیگر، همکاری اعضای مختلف زنجیره است. بلاکچین زمانی بیشترین ارزش را ایجاد می‌کند که تأمین‌کنندگان، تولیدکنندگان، شرکت‌های حمل‌ونقل و مشتریان بتوانند در یک شبکه مشترک یا سازگار با یکدیگر فعالیت کنند.

همچنین موضوع استاندارد سازی داده‌ها، امنیت سایبری، تعیین سطح دسترسی کاربران و اطمینان از صحت داده‌های ورودی باید به‌دقت مدیریت شود.

بنابراین بلاکچین راه‌حل جادویی برای تمام مشکلات زنجیره تأمین نیست؛ بلکه ابزاری است که در کنار سیستم‌های ERP، اینترنت اشیا، هوش مصنوعی و استانداردهای مدیریت داده می‌تواند ارزش قابل توجهی ایجاد کند.

 

آینده زنجیره تأمین فولاد

صنعت فولاد در حال حرکت به سمت دیجیتالی ‌شدن است. کارخانه‌های هوشمند، تحلیل داده، هوش مصنوعی، اینترنت اشیا و اتوماسیون صنعتی، هرکدام بخشی از این تحول را شکل می‌دهند.

در این میان، بلاکچین می‌تواند نقش مهمی در ایجاد اعتماد دیجیتال میان اعضای زنجیره تأمین داشته باشد. امکان رهگیری محصول، ثبت سوابق تولید، افزایش شفافیت، کاهش احتمال دستکاری اطلاعات و فراهم‌کردن داده‌های قابل اعتماد درباره کیفیت و ردپای کربنی، از مهم‌ترین ظرفیت‌های این فناوری هستند.

برای تولیدکنندگان فولاد، حرکت به سمت چنین زیرساخت‌هایی می‌تواند علاوه بر افزایش بهره‌وری و شفافیت داخلی، به ایجاد اعتماد بیشتر در بازارهای داخلی و بین‌المللی نیز کمک کند.

در نهایت، آینده صنعت فولاد تنها به تولید بیشتر وابسته نیست؛ بلکه توانایی تولیدکننده در ارائه اطلاعات دقیق، قابل رهگیری و قابل اعتماد درباره محصول نیز به یکی از عوامل مهم رقابت تبدیل خواهد شد. بلاکچین می‌تواند یکی از فناوری‌های کلیدی برای ساخت چنین زنجیره تأمین شفافی باشد.

 

مطالب پیشنهادی: